Juli/Augustus 2026

Altijd het gemak van een virtuele senior monteur die meekijkt

Waterschap Vechtstromen test slimme bril

Een storing laat zich zelden plannen. Zeker niet op een rioolwaterzuivering waar processen 24 uur per dag moeten blijven draaien. In een pilot test Waterschap Vechtstromen daarom smart glasses waarmee monteurs hun werk handsfree vastleggen. AI zet beeld en spraak om in herbruikbare praktijkkennis. Niet alleen om nieuwe collega’s sneller in te werken, maar juist ook voor de continuïteit van het werk.

Bij waterschap Vechtstromen begon de pilot niet met een kant-en-klaar probleem dat om een specifieke bril vroeg. De aanleiding was breder en urgenter: hoe borg je technische ervaring in een organisatie waar de komende jaren veel vakmensen uitstromen, terwijl de krapte op de arbeidsmarkt toeneemt. Michael Dekker, programmaleider Besturen en Organiseren en chief digital officer bij waterschap Vechtstromen, hoorde tijdens een interne innovatiesessie het verhaal van Tribal Knowledge over AI-gestuurde kennisvastlegging. Dat raakte meteen een gevoelige snaar. ‘Binnen vijf jaar moeten we naar verwachting vijftig procent van de huidige vacatures opnieuw invullen als gevolg van uit- en doorstroom’, zegt Dekker. ‘Dus er gaat heel veel kennis weg. Die kennis willen we vangen en opnieuw kunnen inzetten voor nieuwe medewerkers.’

Ervaring is meer dan kennis

Dat woord kennis blijkt gaandeweg eigenlijk te smal. Edward Niemeijer van Tribal Knowledge maakt liever onderscheid tussen kennis en ervaring. Kennis staat in een handboek, in een onderhoudsinstructie of in een specificatieblad. Ervaring zit in het oor van de monteur die aan een rammeltje hoort wat er mis is, of in de hand van de technicus die weet dat een bepaalde verbinding in de praktijk net anders moet worden aangepakt dan de theoretische instructie suggereert. ‘In een boekje staat misschien dat je iets met 50 Nm moet aandraaien’, zegt Niemeijer. ‘Maar de monteur met twintig jaar ervaring weet: dit doe ik met 70 Nm, anders sta ik hier over twee weken weer.’
De pilot op de Energiefabriek in Hengelo is gestart op 1 april dit jaar en loopt vier maanden. Mia Munning, adviseur programmamanagement bij waterschap Vechtstromen, geeft aan dat naast het reguliere zuiveringsproces, er op deze rioolwaterzuivering ook energie wordt teruggewonnen. ‘De combinatie van biologische, chemische en thermische processen, met installaties voor slibverwerking en warmtekrachtkoppelingen, maakt het werk extra complex,’ zegt Munning. ‘Juist daarom is het belangrijk dat we onze technische kennis bundelen, versterken en intern makkelijk toegankelijk maken én houden. Kennis niet alleen borgen als strategische bedrijfsasset, maar ook concreet inzetten voor de monteur die storingsdienst heeft. Zo’n back‑up via smart glasses die heldere en direct beschikbare werkinstructies geeft, is midden in de nacht dan wel heel gewenst.’

Praten tijdens het werk

De slimme bril die Tribal Knowledge inzet is een lichte Meta AI-bril, waarbij Tribal Knowledge vooral de camera, microfoon en luidsprekertjes gebruikt. De monteur zet de bril op, start de opname met een knopje en doet vervolgens zijn normale werk. De bril registreert video en spraak. De monteur praat tijdens het werk alsof hij een leerling naast zich heeft. Dat vraagt wel enige training, maar geen langdurig opleidingstraject. Tribal Knowledge gaf de deelnemende medewerkers een halve dag instructie op de zuivering. Daarbij ging het vooral om praktische aanwijzingen: breng het object goed in beeld, kijk mee met de handeling die je uitlegt, film niet eindeloos het losschroeven van een kap als de werkelijke waarde pas ontstaat bij het vervangen of afstellen van het onderdeel. ‘De monteur moet leren dat de bril ziet wat hij ziet’, zegt Niemeijer. ‘Maar hij hoeft niet alles perfect uit te leggen. Het systeem kijkt mee.’

‘We willen kennis ‘vangen’ en opnieuw inzetten voor nieuwe medewerkers’

Dubbele kwaliteitscheck

Wie ervaring vastlegt, legt ook mogelijke fouten vast. Daarom is in de pilot een dubbele kwaliteitscheck ingebouwd. Eerst beoordeelt de monteur zelf op de telefoon of de opname geschikt is om te uploaden. Een mislukte opname van een paar seconden hoeft niet in het systeem terecht te komen. Daarna komt de video in een dashboard, waar een aangewezen medewerker van het waterschap de opname beoordeelt op kwaliteit en juistheid. Pas na publicatie wordt de inhoud onderdeel van de kennisbank.
Die kwaliteitslaag is essentieel, zeker omdat de technologie uiteindelijk instructies teruggeeft aan medewerkers. De bril kan via luidsprekertjes in de pootjes antwoorden geven. Een monteur kan vragen stellen en krijgt dan bijvoorbeeld te horen dat een vergelijkbare storing enkele maanden eerder op een bepaalde manier is opgelost. De huidige bril toont nog geen informatie in het gezichtsveld. Volgens Niemeijer komt die mogelijkheid dichterbij met nieuwere brillen die elders al beschikbaar zijn, maar voor de huidige pilot is audiofeedback voldoende om de eerste stap te zetten.

Europese servers

Bij een waterschap is de lat voor privacy en security hoog. In de pilot worden de data opgeslagen in de cloud, op Europese servers en in gescheiden klantomgevingen. Volgens Tribal Knowledge leert het systeem van Vechtstromen niet van data van andere klanten en kunnen klanten niet bij elkaars video’s. Dat is belangrijk, maar voor Vechtstromen nog niet het eindpunt. ‘Voordat wij dit in een productieomgeving gaan gebruiken, zullen wij allerlei checks moeten doorlopen op privacy- en securitygebied’, zegt Dekker. ‘Dat kan nog tot aanvullende eisen leiden. Het gaat daarbij niet alleen om persoonsgegevens van medewerkers die per ongeluk in beeld komen. Ook technische installaties en operationele processen kunnen gevoelig zijn.’

De bril kan via luid-sprekertjes in de pootjes antwoorden geven

Ook andere talen

Ook praktisch levert de pilot lessen op. De bril werkt met een smartphone en dat stelt eisen aan de mobiele apparatuur van de medewerkers. Vechtstromen merkte dat niet alle telefoons in de pilotgroep daarvoor geschikt waren. Daardoor moesten sommige medewerkers versneld worden voorzien van recentere toestellen. Voor Tribal Knowledge is dat eveneens een leerpunt: bij nieuwe klanten moeten de hardware-eisen aan de voorkant duidelijk zijn.
Een ander pluspunt is taal. De bril kan informatie teruggeven in een andere taal. Dat opent perspectief voor buitenlandse collega’s, bijvoorbeeld als technische organisaties in de toekomst vaker monteurs uit andere landen inzetten. Voor Vechtstromen speelt daarnaast iets heel lokaals: dialect. De pilot loopt in Twente, terwijl het waterschap ook in Drenthe actief is. Dekker wil dat zijn medewerkers zichzelf kunnen blijven. ‘Ik hoop dat de brillen en de vertalingen van AI ook met dialect goed omgaan. Ik wil eigenlijk dat mensen daar niet over hoeven na te denken.’

Instrument voor procesoptimalisatie

De directe aanleiding voor de pilot is kennisbehoud, maar al in de eerste maand van de pilot ontstond een breder perspectief. Vechtstromen heeft 23 zuiveringen. Als de kennisbank groeit, kan de organisatie mogelijk zien waarom de ene zuivering beter presteert dan de andere. Bijvoorbeeld omdat patronen zichtbaar worden in dagelijkse handelingen, storingen, keuzes en oplossingen. Dekker noemt dat nu nog bijvangst, maar dat zou later zo maar eens de grootste meerwaarde kunnen zijn. Daarmee verschuift de bril van opleidingshulpmiddel naar instrument voor procesoptimalisatie. Uniforme werkwijzen, kortere inwerktijd, hogere beschikbaarheid en lagere kosten komen dan in beeld.

Technische specs van de smart glasses

• Winkelmodel Ray-Ban Meta AI glasses; geen industriële bril, maar lichte consumentenbril voor handsfree opname.
• 12 MP ultrabrede camera; bij Gen 2 video tot 3K.
• Open-ear speakers en ingebouwde microfoons in de pootjes voor spraakopname en audiofeedback.
• Verbindt met smartphone via Bluetooth 5.3 en wifi 6.
• Compatibel met iOS (minimaal 14.4) en Android (minimaal 10).
• Batterijduur Gen 2: tot 8 uur; oplaadhoes verlengt dit tot 48 uur.
• Ook leverbaar als zonnebril of op sterkte, in verschillende monturen en kleuren.

Tekst: Kerstin van Tiggelen
Fotografie: Tribal Knowledge

Meer weten over de nieuwste installatietechnieken en de laatste richtlijnen?
Meld u dan nu aan voor onze gratis tweewekelijkse nieuwsbrief.