April 2022
De winst van een goed gesprek
Installateurs mogen én moeten steeds vroeger in bouwproces meepraten
Natuurlijk, het is afhankelijk van het type project, de kennis en ervaring bij het installatiebedrijf en de vertrouwensband die er is. En toch is de trend dat installateurs steeds vroeger in het bouwproces meepraten over het ontwerp en de eisen waaraan een project moet voldoen. Dat moet ook wel, zeggen veel installateurs. En ontwikkelaars en bouwers onderkennen de winst van een goed gesprek. Alleen op die manier vermijden zij enorm veel faal- en meerkosten.
Onder invloed van alle aangescherpte eisen, met name voor verduurzaming, is een modern woningbouwproject de afgelopen jaren een stuk complexer geworden. Tot vijf jaar terug vormde de cv-ketel met radiatoren in 95 procent van de woningen de standaarduitrusting. Elke architect, aannemer of projectontwikkelaar wist wat daarvoor nodig was en kon met een gestandaardiseerde bestekpassage voorschrijven wat de installateur moest leveren.
Maar die tijd is voorbij. Ten eerste zijn de nu noodzakelijke installatieconcepten veel gevarieerder. Ten tweede moeten installatie en woning – om de bewoner het gewenste comfort te bieden – als een integraal concept worden ontworpen. Om achteraf klachten van bewoners en/of faal- en meerwerkkosten te vermijden, laat de aannemer – als hij slim is – de installateur al vanaf het ontwerp meepraten.
Onderdeel van het bouwteam
Dat gebeurt ook steeds vaker, vertellen enkele installatiebedrijven die regelmatig in projectmatige woningbouw actief zijn. 'Wij werken in circa 40 tot 50 woningbouwprojecten per jaar, waarbij we voor 1.200 tot 1.300 woningen en appartementen de installaties realiseren. Bij de meeste van die projecten worden we gelukkig al vroeg in het project betrokken', vertelt Hendrik Dijkstra, technisch directeur bij Peters Installatietechniek uit Zevenaar.
'In de meeste projecten zijn we onderdeel van het bouwteam. Dat komt ook omdat wij voor de meeste van onze opdrachtgevers een vaste partner zijn. Wij doen niet vaak mee aan aanbestedingen. In de huidige woning- en appartementenbouw zijn de installatieconcepten geen gestandaardiseerde bestekposten meer. We moeten echt met een opdrachtgever, ontwikkelaar, architect en aannemer samen naar het best passende concept zoeken. Dan moet je kijken naar oriëntatie op de zon, duurzame energieopwekking, benutting van het dak, plaatsing van warmtepompen en meer van dat soort uitgangspunten.'
Hendrik Dijkstra
Peters Installatietechniek
• 3 vestigingen
• Circa 110 medewerkers
• Actief in seriematige, projectmatige en particuliere woning- en appartementenbouw, utiliteitsbouw, renovatie en transformatie
• Gevestigd in Zevenaar, Winterswijk, Renkum
Invloed op vergunningsaanvraag
Volgens Dijkstra hebben de keuzes voor een installatieconcept vaak invloed op de vergunningsaanvraag. 'Alleen al om die reden is het essentieel om vroeg mee te praten over het concept dat we kiezen. Ga je gesloten bodemlussen aanleggen, wil je een collectieve bron slaan of kies je voor lucht-waterwarmtepompen? Elk van die keuzes heeft consequenties voor de vergunningsaanvraag. Architecten en ontwikkelaars vinden het – zo merken wij – maar wat fijn dat wij al vroeg onze visie geven.'
Daar staat tegenover dat Peters Installatietechniek dan ook mee moet in het werken via Bim. Ook besteden zijn mensen meer tijd aan overleg en communicatie; 'aanzienlijk meer dan in de tijd waarin we als installateur op elke zolder hr-keteltjes moesten ophangen.' Als er discussie of onenigheid ontstaat, dan gaat het volgens hem negen van de tien keer om de ruimte die de installateur claimt. 'Een ontwikkelaar wil altijd een maximaal aantal vierkante meters als leefruimte kunnen verkopen. Maar warmtepompsystemen, boilers, schachten, omvormers en andere technieken hebben ook gewoon ruimte nodig; aanzienlijk meer dan de cv-ketel.'
Aan de voorkant uitdenken
Dennis Munsters, technisch directeur bij Van Hoften Installatietechniek in Hardinxveld-Giessendam, geeft aan dat zij in 80 procent van de projecten de techniek tegenwoordig al helemaal aan de voorkant van een project uitdenken. 'Dit betekent gewoon dat wij in bijna alle grote woningbouwprojecten al vanaf scratch mee-ontwerpen. Maken de architect en aannemer de plannen zonder onze inbreng, dan komen er vrijwel altijd aanpassingen. En dat is meerwerk dat ze gewoon kunnen voorkomen.'
Ook Van Hoften Installatietechniek werkt in de meeste projecten als vaste partner in een bouwteam. 'We doen bijna niet meer mee bij aanbestedingen, omdat we in die projecten toch bijna altijd in discussies verzeild raken over meer- en minderwerk en niet zelden een suboptimaal installatieconcept moeten opleveren. Als we vanaf dag één bij het ontwerp van een project kunnen meekijken, dan ontstaat er echt een uitgebalanceerd concept. Daarom hebben wij ons ook verdiept in Beng en kunnen we voor onze opdrachtgevers ook Beng-berekeningen uitvoeren. Met die kennis kunnen we ook waarmaken dat wij vanaf de tekentafel aan de realisatie van een project meedoen.'
Soms komt Munsters nog wel eens bij een project waar de bouwaanvraag al is gedaan. 'Dan merk je direct dat bepaalde opties niet meer mogelijk zijn, bijvoorbeeld omdat we het dak niet kunnen benutten zoals dat idealiter wel nodig zou zijn.'
Dennis Munsters
Van Hoften Installatietechniek
• 2 vestigingen
• Circa 110 medewerkers
• Actief in projectmatige woningbouw, utiliteitsbouw, renovatie en transformatie
• Gevestigd in Hardinxveld-Giessendam en Eindhoven
Discussie over technische ruimte
'De meeste discussie ontstaat', zo zegt Munsters, 'rondom het aanleggen van bronnen – welke plek en hoe passen we dit in – en het reserveren van vierkante meters voor de installaties. We hebben gewoon ruimte nodig voor technische systemen; niet alleen de opstelplaatsen voor toestellen, maar ook voor schachten. Ook pv-systemen kunnen soms spanningen opleveren. Veel architecten willen geen panelen in het zicht of aan de gevel. Tegelijk moeten wij wel aan duurzame energieopwekking voldoen.'
Munsters stelt vast dat goede communicatie een hele grote factor is in een succesvol project. 'Als wij al aan de voorkant van een project meekijken, voorkomen we gewoon veel frustraties bij de eindklant. Vandaar dat aannemers en ontwikkelaars echt wel waardering en ook de behoefte hebben aan een intensieve communicatie met onze mensen.' Munsters vertelt dat binnen hun bedrijf zo'n zes tot tien verschillende mensen in die communicatietrajecten een rol vervullen. Bepaalde mensen hebben daarvoor ook communicatietrainingen gehad. 'Voor een techneut is niets zo moeilijk als communiceren. Samen met een verkooptraining vinden wij dat ook communicatietraining een belangrijk hulpmiddel is.'
Kopers-opties bespreken
'Als het over communicatie gaat, dan wordt het in een bouwproject echt spannend op het moment dat we kopers-opties moeten integreren', vertelt Rutger Beeuwkes, algemeen directeur bij Nijhof Installatietechniek in Broekland. 'Vandaar dat we die spanning zoveel mogelijk proberen te vermijden, door vroeg in een project met onze partners dergelijke zaken door te spreken. En dan nog komt het voor dat we soms moeten improviseren. Of we moeten op bepaalde momenten een stevig gesprek voeren om te zorgen dat we met z'n allen aan alle eisen blijven voldoen.'
Nijhof Installatietechniek werkt enerzijds in projectmatige woningbouwprojecten, maar pakt ook particuliere nieuwbouw- en grootschalige verbouwprojecten op. 'Elk project vraagt een eigen communicatie-aanpak. Maar in het algemeen geldt dat, hoe eerder we meepraten, hoe probleemlozer een project verloopt. Bij tweederde van onze projectmatige woningbouwers zijn wij als vaste partner betrokken en praten we al in de vroegste fase mee bij het ontwerp van de woningen. In die fase worden wij geacht aan te geven welk installatieconcept we kiezen en op welke wijze we dit willen toepassen. Vaak moeten we dan onderzoeken of een bodembron voor de warmtepomp mogelijk is of dat we een lucht-waterwarmtepomp gaan toepassen. Op basis van dergelijke keuzes kunnen we onze wensen en eisen op tafel leggen.'
Rutger Beeuwkes
Nijhof Installatietechniek
• 1 vestiging (onderdeel van Nijhof Installatiegroep)
• Circa 65 medewerkers
• Actief in seriematige en particuliere woning- en appartementenbouw
• Gevestigd in Broekland
Maatwerk als heet hangijzer
Langzaam maar zeker groeit volgens Beeuwkes het besef bij architecten en aannemers dat we in moderne woningen meer ruimte voor techniek nodig hebben. Toch blijven vierkante meters volgens hem nog altijd een belangrijk onderwerp van discussie. 'De opstelplaats moet voldoende ruimte bieden, niet alleen om de toestellen te installeren, maar ook voor onderhoud en service. Daarnaast moeten we in appartementengebouwen goed kijken naar de ruimte voor schachten. In bepaalde situaties hebben we echt een extra schacht nodig als we ongewenste opwarming willen voorkomen.'
Een ander heet hangijzer noemt Beeuwkes het maatwerk. 'Als een koper aangeeft dat hij, nadat hij de woning heeft gekocht, toch twaalf in plaats van zes pv-panelen op zijn dak wil, dan heeft dat consequenties voor de achterliggende installaties die wij hebben ontworpen. Omdat wij zelf die maatwerkopties niet verkopen – bijna altijd ligt deze klus bij de aannemer of ontwikkelaar – komen wij soms voor voldongen feiten te staan die men eigenlijk vooraf met ons had moeten bespreken.'
'Toevallig had ik vandaag bij ons op zaak alle kopersbegeleiders van één van onze vaste aannemers op bezoek. De voorlichting die ik mocht geven was voor velen echt verhelderend. Zij moeten gewoon weten welke consequenties er kleven aan bepaalde veranderingen, zoals een verwarming op zolder of het plaatsen van een bad in plaats van een douche. Wij moeten dan de warmteverliesberekening opnieuw doen of een grotere boiler selecteren. Nog te vaak zijn dit zaken waar niet alle begeleiders bij stil staan.'