De voordelen van een HEMS zijn helder. Een dergelijk systeem weet wanneer welke hoeveelheden elektriciteit beschikbaar zijn, en op welke plek. Het leert ook de energiebehoeften van de woning. Die momenten van vraag stemt het af op het aanbod. Denk aan een warmtepomp die eerder begint te draaien om de woning voor te verwarmen, zodat deze op het piekmoment minder hard hoeft te werken. De bewoner merkt dit in zijn portemonnee: de kosten voor het inkopen van dure stroom of het terugleveren van een overschot aan opgewekte energie, worden tot een minimum beperkt. Bovendien vermijdt het systeem piekmomenten, wat ook de druk op het elektriciteitsnet verlicht. Toch staat de toepassing van deze systemen nog in de kinderschoenen. John Van Vugt pleit ervoor om als sector in actie te komen en stappen te zetten richting grootschalige toepassing.

Wat maakt een HEMS onmisbaar in een moderne woning?

‘We zijn gewend dat er elk moment van de dag stroom beschikbaar is. Die beschikbaarheid komt door netcongestie onder druk te staan; netbeheerders kunnen niet meer garanderen dat iedereen op elk moment van de dag betaalbare stroom kan krijgen. Dit terwijl de elektriciteitsvraag van huishoudens juist toeneemt. Om hierin te voorzien, wekken steeds meer huishoudens vaker zelf energie op met pv-panelen. En in sommige gevallen gebruiken ze een thuisbatterij om deze op te slaan. Het gevolg: het aantal energiestromen binnen een woning neemt toe.’
‘Dat alles moet op elkaar worden afgestemd. Dat kan in de eerste plaats door andere keuzes te maken. Bijvoorbeeld door de auto op te laden of de vaatwasser aan te zetten op het moment dat er veel zelfopgewekte energie beschikbaar is. Maar als je die keuzes handmatig moet maken, heb je daar een dagtaak aan. Een overkoepelend energiemanagementsysteem is dus nodig om dit alles te automatiseren en optimaliseren, en zo efficiënt mogelijk met de beschikbare energie om te gaan.’

Welke woningen hebben baat bij een HEMS en hoe groot is die potentiële markt?

‘Zodra een woning beschikt over zonnepanelen in combinatie met moderne installaties als een warmtepomp, een laadpaal en/of zelfs een thuisbatterij, levert een HEMS veel rendement op. Bovendien gaat het om een relatief lage investering als je het vergelijkt met al die andere installaties die de consument dan al heeft aangeschaft. In de praktijk hebben we het waarschijnlijk over twee à drie miljoen Nederlandse huishoudens die baat zouden hebben bij een HEMS. Toch ligt het aantal woningen met zo’n overkoepelend systeem op dit moment nog heel laag. Er is dus nog een wereld te winnen. En als het aantal warmtepompen, laadpalen en batterijen in de komende jaren blijft toenemen, wordt dat potentieel alleen maar groter.’

‘Twee à drie miljoen huishoudens hebben baat bij een HEMS’

Wat moet er gebeuren om die potentie ook daadwerkelijk te benutten?

‘We hebben nu het momentum mee. Consumenten zitten met veel vragen over hun zonnepanelen als de salderingsregeling komt te vervallen, terwijl hun energiebehoefte toeneemt. En intussen levert netcongestie op steeds meer plekken problemen op. Voor al die ontwikkelingen is goed energiemanagement, en dus een HEMS, een passende oplossing. Dat moeten we als sector uitdragen. Dan heb ik het over Techniek Nederland, installatiebedrijven, fabrikanten en ook de overheid. Allemaal hebben we de taak om consumenten goed voor te lichten en energieoptimalisatie te stimuleren. Dit is hét moment om daarmee actief aan de slag te gaan.’

Welke rol speelt de installateur in dit verhaal?

‘De installateur krijgt de rol van energieregisseur. Naast dat hij de systemen aanlegt, moet hij de consument ook adviseren. Hij brengt de energiesituatie in kaart en gaat met de klant in gesprek over verbruikspatronen, wensen en behoeften. Aan de hand hiervan brengt hij een advies uit om een optimaal rendement te halen uit de elektrische systemen in een woning. In veel gevallen zal een HEMS onderdeel zijn van dit advies. Dan wil de consument natuurlijk weten wat dat precies is, hoe het werkt en welk systeem het best is. Voor installateurs is het dus zaak om zich te gaan verdiepen in data, ICT en automatisering, om hun klanten zo goed mogelijk te kunnen helpen. Die stap moeten ze zetten, anders missen ze vroeg of laat de boot.’