Omslag_EW11 600
November/December 2020

Aardappelen en energie oogsten en opslaan

14 01

De Drentse akkerbouwer Jan Reinier de Jong startte in 2015 met accu-opslag van de opbrengst van zijn pv-panelen. Zijn insteek was om opwekking en verbruik optimaal te managen en zo het systeem rendabel te krijgen. De hoge opbrengst van 1.057 -zonnepanelen maakte het mogelijk in het spel van aan-en verkoop van energie te -stappen. Hoe ziet hij daarop terug en met welke blik kijkt hij vooruit?

Ik ben akkerbouwer in hart en nieren, want het is het mooiste wat er is’, aldus Jan Reinier de Jong. Op zijn bedrijf in het Drentse Odoorn verbouwt hij aardappelen, suikerbiet en granen. Na de oogst moeten de aardappelen worden opgeslagen. ‘Op mijn bedrijf staan twee grote aardappelschuren. Die worden geventileerd en gekoeld voor de juiste opslagcondities. Aardappels geconditioneerd bewaren vraagt veel energie. Ook de verdere verwerking van aardappels op het bedrijf gebeurt met machines met elektromotoren.’

Op naar 100 Wp

Om in de energiebehoefte van het bedrijf te kunnen voorzien liet De Jong in het begin van dit decennium pv-panelen plaatsen. ‘Ik begon met 216 zonnepanelen, omdat dat maximaal op de toenmalige aansluiting kon. Maar de 50.000 kWh die de panelen konden opwekken waren niet voldoende om de energievraag die tussen de 65 en 85 duizend kWh ligt, af te dekken. Ik moest nog steeds bijkopen. Daarom besloot ik om een vermogen van 100.000 Wattpiek aan zonnepanelen te laten installeren, om altijd voldoende opbrengst te hebben. Op dagen met veel zon produceerde de installatie met 1.057 panelen zelfs zo veel dat de hoofdzekering doorsloeg. Ik heb er toen Jules Energy Projects - nu PetaWatts – bijgehaald, die apparatuur installeerde waarmee we vóór de meter de ampères konden meten. Dat maakte het mogelijk het systeem bij het overschrijven van de 86 A-grens automatisch een zestigtal panelen af te schakelen en bij afname van stroom voor eigen gebruik weer in werking te stellen. Wat ik toen merkte was dat er best veel dagen waren waarop het pv-systeem uit stond tussen 13.00 en 15.00 uur. Dat zette me aan het denken en dus zocht ik naar een manier om de ‘overproductie’ van zonnestroom op te kunnen slaan en die rendabel te maken.’

14 02De verdere verwerking van aardappels op het ­bedrijf gebeurt met machines met ­elektromotoren.

Pittige investering

Via een publicatie in een LTO-blad kwam De Jong op het spoor van mogelijkheden voor energieopslag. ‘Ik begreep daaruit dat ik met overtollige energie die ik opsla in een accu-systeem geld kon verdienen. Met die opslag zou ik op termijn dus zonder subsidie duurzame energie kunnen produceren. Dit zou ten goede komen van de aardappelbewaring die werkt met een bewaarcomputer. Door deze aan te passen werd sturing mogelijk op basis van stroomaanbod, of beter gezegd: de stroomprijs. Dus bij veel stroom en een lage prijs maximaal koelen en ventileren. Bij een hoge stroomprijs - weinig stroomaanbod - alles afschakelen en maximaal terugleveren.’ Om in dit scenario te kunnen stappen moest De Jong diep in de buidel tasten. ‘Mijn investering was destijds zo’n 600.000 euro. Dit betrof de kosten voor de uitbreiding van de initiële installatie met extra pv-panelen, aansluitingen, het bedrijfsnetwerk en de speciale software. Daarbij kwam de zes meter lange container met 126 opslagaccu’s en de aanpassingen in de aardappelopslag, die computergestuurd werd gemaakt. Overigens kreeg ik van de provincie via een Green Deal wel een ton subsidie voor dit project.’ In 2015 werd de complete installatie opgeleverd met daarbij energieopslag op basis van lithium-ion accu’s. Het voordeel van deze keuze zit, naast het goed bestand zijn tegen laad-ontlaadcycli, vooral in de korte oplaadtijd. Op een zonnige dag is de accu-container van 294 kWh capaciteit in een uur vol. De software die bij het systeem hoort, maakt kopen en verkopen van energie mogelijk. Deze automatische energiehandelaar levert stroom aan het net zodra de prijs hoog is. Juist daarbij speelt de opslag een grote rol, want dat maakt schuiven in de tijd mogelijk. De stroom een uur opslaan, kan een verschil geven van tot 10 eurocent per kWh. Op piekmomenten kan de prijs 55 eurocent per kWh zijn. Omdat er ook negatieve stroomprijzen zijn tot ver onder nul, zijn dat de momenten om stroom aan te kopen en tijdelijk op te slaan in de accu. Als er dan weer een piek is in de stroomprijs, verkoopt het systeem de opgeslagen elektriciteit.

‘Mijn investering was destijds zo’n 600.000 euro’

14 03Op de daken liggen ruim duizend ­pv-panelen, goed voor zo’n 100.000 Wp.

Winst of verlies?

De Jong was natuurlijk zeer benieuwd naar de prestaties van het systeem en of hij zijn forse investering zou kunnen terugverdienen door te speculeren met energie. Hij is daar eerlijk over: ‘Het oorspronkelijke idee om de uitgebreide installatie met opslag rendabel te krijgen door het overschot aan energie te verkopen aan het net, is niet gelukt.’ ‘De voorspellende waarde van de software die we toepasten is niet goed genoeg. Het systeem moet namelijk zeer snel kunnen reageren om dit spel goed te kunnen spelen en de software blijkt dit niet goed genoeg te doen. Het duurt gewoon te lang en dat kost dus veel geld. Onze inschattingen waren ook te optimistisch; we bleken maar in 60 procent van de gevallen goed te zitten met de timing van terugverkopen aan het net.’ Ook de energiebelasting bleek een remmende factor. ‘Ik had me verkeken op bijkopen. De eerste 10.000 kWh die we bijkopen is altijd dure stroom vanwege de energiebelasting die erop zit, in 2015 bedroeg die 11,96 euro per kWh. Maar als ik teruglever krijg ik de betaalde belasting niet terug. Dit speelt al jaren en moet wat mij betreft echt van tafel.’ Heeft de ondernemer daarmee een te hoge prijs betaald voor het feit dat hij een voorloper was met zijn investering? De Jong heeft niet de indruk dat hij als ‘early adopter’ de hoofdprijs heeft betaald, maar denkt wel dat veel partijen erg veel hebben kunnen leren op zijn kosten. Toch kijkt hij zonder rancune terug op de stap die hij nam. ‘Ik heb offertes destijds grondig vergeleken op inhoud en prijs. Ik weet zeker dat ik gekozen heb voor wat toen het beste aanbod was, ondanks dat er aanloopproblemen met de accu-opslag waren. Kijk ik naar wat accu’s nu kosten, dan zie ik wel dat het ongeveer 60 procent is van wat ik er toen voor betaalde. Dat veel mensen leerden op mijn kosten mag dan zo zijn, maar tegelijkertijd wordt de installatie nog steeds goed onderhouden en doen bijna alle partijen die er bij de start in stapten nog altijd mee.’

‘Onze inschattingen waren te optimistisch’

14 04

E-tracktor

Ook op de boerderij groeit het elektriciteitsverbruik. Steeds meer zaken worden geautomatiseerd en met computers aangestuurd. Inmiddels zijn grote tractorfabrikanten, zoals John Deere, Fendt en Case International, ook bezig met het ontwikkelen van e-tracktors, waarbij de vertrouwde dieselmotor wordt vervangen door een zeer krachtige elektromotor. Hoewel enkele fabrikanten al een eerste prototype hebben ontwikkeld, verwachten ze de eerste e-tracktor op z’n vroegst pas rond 2023 op de markt te brengen. De introductie van e-tracktors zal voor e-opslag in de agrarische sector een behoorlijke stimulans kunnen zijn, zo verwachten marktanalisten.

14 05In de 6 m lange container staan 126 opslagaccu’s.

Promotor van zonne-energie

Ondanks zijn wisselende ervaringen blijft De Jong enthousiast over de mogelijkheden met zonne-energie voor zijn bedrijf. Als voorbeeld noemt hij de beregening van het gewas. ‘Ik heb een pomp met 30 kW vermogen en de accu kan 300 kWh opslaan en er is 220 kWh nodig om tussen 10 uur ’s avonds en 6 uur ’s morgens te beregenen. Een nacht kan ik prima overbruggen, maar het punt blijft: wat kost mij de stroom uit de accu en wat kost het om het uit het net te halen?’ Continu zoekt De Jong naar manieren om de financiële opbrengst van het systeem te verhogen. Zo stapte hij in 2017 in het primaire reserve/FCR-project van Tennet. Dit werd door Tennet ingezet als pilot voor het handhaven van de netfrequentie van 50 Hz. De Jong deed anderhalf jaar mee aan de proef die daarna stopte, maar inmiddels opnieuw is gestart. Over de toekomst van energieopslag heeft hij een duidelijke mening. ‘We moeten in ons land naar decentrale energieopwekking. Daarin speelt de landbouw een belangrijke rol.’ ‘Het MKB denkt bijvoorbeeld op korte termijn, maar in de landbouw gaat het altijd om investeren voor de langere termijn. Daarom hebben boeren ook zoveel problemen met beleid dat elke paar jaar wijzigt. Als ik een aardappelschuur bouw, dan is dat voor twintig of vijfentwintig jaar. Het systeem wat ik heb laten plaatsen, moet dan zeker nog twintig jaar meegaan. Als alle agrariërs nu eens een accu zouden laten plaatsen, kunnen we een mooie bijdrage leveren aan het beter balanceren van het stroomnet. Ik denk dus dat het daar op termijn naar toe gaat, smart grids op het boerenbedrijf.’

Tekst: Tom de Hoog
Fotografie: Quido Hansman, Fendt

Meer weten over de nieuwste installatietechnieken en de laatste richtlijnen?
Meld u dan nu aan voor onze gratis tweewekelijkse nieuwsbrief.