Uit recente cijfers blijkt dat het gebruik van AI op de werkvloer met 485 procent is toegenomen in slechts een jaar tijd. En dat gaat lang niet altijd via bedrijfsaccounts. Meer dan 70 procent van de ChatGPT-gebruikers doet dat via persoonlijke accounts, buiten het zicht van IT-afdelingen. Dit fenomeen, ook wel ‘shadow AI’ genoemd, kan leiden tot gevoelige datalekken, onbetrouwbare informatie, juridische problemen en zelfs cyberaanvallen. Wat betekent dit concreet voor installatiebedrijven? Welke risico’s zijn relevant? En hoe kunnen bedrijven zich beschermen?

1. Hoe veilig is het gebruik van AI-tools zoals ChatGPT of Copilot?

Op het eerste gezicht lijken tools zoals ChatGPT, Gemini en Copilot betrouwbaar en gebruiksvriendelijk. Maar achter het gebruiksgemak schuilen risico’s. Veel gratis versies van deze tools verzamelen en gebruiken de ingevoerde gegevens voor trainingsdoeleinden. Als een installateur bijvoorbeeld een bestek, bouwtekening of onderhoudsrapport invoert, kan die informatie – al is het onbedoeld – terechtkomen in een openbaar model of bij derden.
Zo blijkt uit onderzoek van cybersec-bedrijf Cyberhaven dat bijna 83 procent (!) van juridische documenten die via AI-tools worden ingevoerd, terechtkomen in niet-corporate (persoonlijke) accounts. Ook personeelsgegevens en interne communicatie belanden regelmatig op servers buiten de controle van het bedrijf. Daarmee is de kans op een datalek reëel.
Zonder duidelijke regels lopen installatiebedrijven het risico dat medewerkers onbewust vertrouwelijke klant- of projectinformatie delen met partijen die daar geen toegang toe mogen hebben. Dat kan serieuze gevolgen hebben voor de naleving van de AVG, maar ook voor het vertrouwen van klanten en opdrachtgevers.

2. Wat zijn de cyberrisico’s van AI op de werkvloer?

Een groeiend probleem is het gebruik van AI door cybercriminelen. Uit onderzoek van Trend Micro blijkt dat deepfakes – nepvideo’s of -audio gegenereerd met AI – een van de snelst opkomende cyberdreigingen zijn. Het gaat daarbij niet meer alleen om fake nieuwsberichten, maar ook om bijvoorbeeld CEO-fraude via nagebootste videomeetings, gesaboteerde sollicitatieprocedures, nep-emails met het verzoek betalingen te doen of vervalste identiteiten om toegang te krijgen tot systemen.
Het gevaar zit in de laagdrempeligheid. Criminelen hebben geen technische kennis meer nodig. Ze gebruiken dezelfde tools als legitieme gebruikers. Als bedrijven hun AI-gebruik niet goed afbakenen, vergroten ze dus onbewust hun zogeheten digitale aanvalsoppervlak. Anders gezegd: ze vergroten de mogelijkheden voor cybercriminelen om in te breken. AI verhoogt dus niet alleen de productiviteit, maar ook de complexiteit van cybersecurity.

'Op het eerste gezicht lijken tools zoals ChatGPT, Gemini en Copilot betrouwbaar en gebruiksvriendelijk. Maar achter het gebruiksgemak schuilen risico’s'

3. Hoe risicovol is ‘onzichtbaar’ AI-gebruik door medewerkers?

‘Shadow AI’ is het gebruik van AI-tools buiten medeweten van IT of de directie. Medewerkers gebruiken privéaccounts om teksten te genereren, berekeningen te maken of tekeningen te laten controleren. Op zich begrijpelijk – het gaat snel, werkt goed, en niemand houdt hen tegen. Maar juist dit onzichtbare gebruik is problematisch.
In de installatiesector, waar veiligheid, regelgeving en nauwkeurigheid essentieel zijn, kan ongecontroleerd AI-gebruik leiden tot:
• onjuiste berekeningen in technische adviezen,
• verouderde normeringen in gegenereerde instructies,
• risico op ongelukken of foutieve installaties.

Daar komt bij dat veel bedrijven geen zicht hebben op welke tools worden gebruikt, met welke data, en met welk resultaat. Dat betekent: geen audit trail, geen validatie en geen mogelijkheid om achteraf fouten te reconstrueren. Vooral voor gecertificeerde bedrijven kan dat grote gevolgen hebben voor aansprakelijkheid, kwaliteitsborging en verzekerbaarheid.

4. Kan AI voor chaos op de werkvloer zorgen?

In een recent artikel op de website EW Installatietechniek werd al gesproken van een ‘ChatGPT-chaos’ in het mkb: medewerkers die zelfstandig tools gebruiken, teksten herschrijven zonder dat iemand de bron controleert of verkeerde informatie kopiëren zonder dat het opvalt.
Radboud Langenhorst van AI-dienstverlener AI Opener stelde in dat interview dat het ontbreken van beleid en controle leidt tot een ‘wildgroei aan AI-gebruik’ binnen bedrijven. ‘Als iedereen zijn eigen tools kiest, ontstaat er versnippering, verwarring en het risico dat je als organisatie niet meer weet waarop je vertrouwt.’
In de installatietechniek is dat extra risicovol. Als een werkvoorbereider een installatieschema laat genereren door een AI-tool en dat schema klopt net niet – dan is het de monteur die ermee moet werken en uiteindelijk de klant die met de problemen wordt geconfronteerd.