Januari 2026
Pampus off grid dankzij moderne installatietechniek
Opvallend werk
Midden in het IJmeer ligt forteiland Pampus; in 1887 gebouwd als onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Ruim honderd jaar geleden moesten de soldaten zich redden zonder energietoevoer of water vanaf het vaste land. Datzelfde geldt nu voor de 60 duizend bezoekers die jaarlijks het museumeiland bezoeken. Moderne installatietechniek helpt daar een handje bij.
In 2018 werden de eerste stappen gezet om van Pampus weer een eiland te maken dat qua energie volledig autonoom zou kunnen functioneren. ‘Dat punt hebben we nu zo goed als bereikt,’ vertelt Martin Verweij, beheerder van het Forteiland. ‘Daarbij moet wel worden aangetekend dat er op Pampus niet meer wordt gebruikt dan dat zelf kan worden opgewekt. Oftewel: het energieaanbod bepaalt de vraag. En niet andersom.’
Pampus heeft eigenlijk zijn eigen smart grid gebouwd. Het oude veld voor kolenopslag is nu bedekt met zonnepanelen met daaronder zonnecollectoren. Ook het dak van het ontvangstgebouw en de bergloods ligt vol met zonnepanelen. Naast het oude zonneveld staan twee windmolens, elk goed voor 10 kW. Zonne- en windenergie leveren naar schatting 158 MWh opwek per jaar. Grofweg twee derde deel van de energiebehoefte van Pampus is nodig voor opwekking van warmte voor het ontvangstgebouw. ‘De belangrijkste bron daarvoor vormen de collectoren die aan de onderkant van de zonnepanelen zijn geplaatst,’ vertelt Verweij. ‘De warmte wordt opgeslagen in de solarfreezer, een grote waterzak met een inhoud van 40 m3. Warmtepompen gebruiken de wateropslag als bron voor ruimteverwarming en warmtapwater. ‘
Dashboard
Onder het veld met pv-panelen bevindt zich een technische ruimte. Tussen de vele technische installaties valt meteen het dashboard op van het energiesysteem. Het scherm toont de actuele energieopwekking van de pv-panelen, de collectoren, de windmolens en de biogascentrale. Ook het energiegebruik is zichtbaar en de hoeveelheid energie die wordt opgeslagen in een batterij met een capaciteit van 372 kWh en een vermogen van 186 kW. Verweij: ‘We hebben voor lithium-iron gekozen, omdat dat type batterij minder brandgevaarlijk is en makkelijker te recyclen.’
Drie energiebronnen
Pampus wekt niet alleen energie op uit wind en zon maar ook uit organisch afval. Moestuinen op het eiland voorzien de keuken van het bezoekerscentrum voor een belangrijk deel van het voedsel. De 30 tot 50 kg organisch afval uit de keuken en tuin belanden in een biovergister die dagelijks circa 9 m3 biogas produceert; ongeveer een vijfde van de energiebehoefte van het eiland. Het biogas wordt in tanks opgeslagen voor de winter en dient als brandstof voor de warmtekrachtkoppeling. De warmte van de wkk gaat naar de buffervaten en de elektriciteit naar de lithiumbatterij.
Wanneer er meer wordt geproduceerd dan gebruikt en de batterij vol is, maakt een elektrolyser waterstof die onder een druk van 300 bar wordt opgeslagen als ‘wintervoorraad’ in zes cilinders met een inhoud van 246 kg.
Verweij: ‘Met de elektrolysers kunnen we maximaal 8,5 kg waterstof per 24 uur produceren. Ook bij de productie daarvan gaat er vermogen verloren, zo’n 10 procent van de productie. Maar de efficiënte is groot genoeg om een wintervoorraad aan te leggen. Met de Fuel-cel die 1 kg waterstof per uur verbruikt, zetten we de waterstof weer om naar 15 kW elektrisch en 20 kW thermisch per uur, een behoorlijke efficiëntie die wordt bereikt omdat we de warmte afvangen.’
Watervoorziening
Voor de watervoorziening beschikt het eiland over een eigen installatie. Het water wordt ingenomen uit het omringende IJmeer. De ingebouwde zandfilter zorgt voor een stabiele aanvoer van het water naar de nanomembranen van NX Filtration.Die verwijderen de vervuilingen. Ongewenste restanten, zoals bacteriën worden alsnog verwijderd met de nageschakelde UV-behandeling. Het water dat wordt geproduceerd is van drinkwaterkwaliteit, al mag het niet zo worden genoemd. Het wordt ook gebruikt voor de productie van waterstof.
Balanceeract
Het energiesysteem van Pampus vereist een voortdurende nauwkeurige balanceeract tussen opwek, gebruik en opslag. Daarvoor zorgt de door AI aangedreven Microgrid-besturing van Euto. De voorspellende en zelflerende software van het Amsterdamse bedrijf houdt rekening met het verwachte aantal bezoekers, de weers-omstandigheden, energieaanbod en energievraag, en bepaalt vervolgens wanneer welke schakel in de keten moet leveren. Dat gaat doorgaans goed. Maar wat als het dagenlang bewolkt en windstil is? Verweij: ‘Tja, dan kunnen de bezoekers tijdelijk maar geen kroketten bestellen. Het energieaanbod bepaalt immers de vraag.’