September 2025
Zekerheid bij calculeren dankzij handboeken calculatie
Het nut van de handboeken calculatie Elektrotechniek en Klimaat & Sanitair
Een offerte is meer dan een prijsopgave. Voor installateurs is het een visitekaartje, een belofte aan de klant én de basis voor een goede start van het project. Juist daarom is het van essentieel belang dat een offerte is gebaseerd op een stevig fundament: de calculatie. In de dagelijkse praktijk blijkt dat een goede calculatie niet alleen voorkomt dat je geld laat liggen, maar ook helpt om faalkosten te beperken. Het Handboek Calculatie Elektrotechniek 2025 en het Handboek Calculatie Klimaat & Sanitair 2025 bieden installateurs precies dat fundament.
De nieuwe handboeken zijn ontwikkeld door Techniek Nederland, in nauwe samenwerking met experts uit de praktijk. Ze voorzien in actuele calculatietijdnormen, toegespitst op gebouwgebonden installaties in utilitaire gebouwen. Denk aan kantoren, scholen, zorginstellingen, bedrijfsgebouwen en wooncomplexen. Door deze handboeken slim in te zetten, kunnen installateurs niet alleen betrouwbaarder offreren, maar ook gericht in overleg met opdrachtgevers.
De kracht van praktijkervaring
Wat deze handboeken zo waardevol maakt, is hun verankering in de praktijk. De normen zijn grotendeels tot stand gekomen via arbeidskundig veldonderzoek dat zich uitstrekt over zo’n 25 jaar. Het resultaat is een set van normtijden die niet alleen realistisch zijn, maar ook direct toepasbaar zijn in de dagelijkse calculatiepraktijk. Jaarlijks worden deze normen herzien en aangepast aan innovaties in materiaalgebruik, gereedschappen en montagetechnieken of aangevuld met normtijden voor nieuwe ontwikkelingen in de markt. Daardoor blijven de handboeken altijd een actuele basis voor een goede calculatie. De handboeken zijn geen luxe, maar een logische investering
Werken vanuit een duidelijk vertrekpunt
Een belangrijk uitgangspunt in beide handboeken is het referentieproject: een middelgroot utiliteitsgebouw van vijf bouwlagen, met een oppervlak tussen de 4.000 en 12.000 vierkante meter. Vanuit dit referentieproject worden normtijden berekend, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen vaktechnische werkzaamheden en alle overige werkzaamheden op de bouwplaats. Dat laatste omvat bijvoorbeeld het lezen van tekeningen, overleg voeren, materiaaltransport en het organiseren van de werkplek.
Daarnaast onderscheiden de handboeken vier project-situaties: van Bestaand gebouw in bedrijf (BB), Bestaand gebouw leeg (BL), Nieuwbouw eenmalig ontwerp (NE) tot Nieuwbouw met repeterend karakter (NR). Elk scenario heeft zijn eigen invloed op de benodigde tijd, en dus op de uiteindelijke calculatie. Deze aanpak maakt het mogelijk om al in de offertefase rekening te houden met realistische omstandigheden op de bouwplaats.
Het calculatie-eindblad als sluitstuk
Naast het berekenen van de hoeveelheid montage-uren zijn er ook andere kosten om te komen tot een volledige kostprijsberekening. Daarom is in beide handboeken een uniform calculatie-eindblad opgenomen. Dit document biedt structuur en houvast: van materiaal- en loonkosten tot toeslagen en projectgebonden kosten. Ook de Algemene Bouwplaatskosten (ABK) zijn hierin geïntegreerd volgens het binnen de bouwsector afgestemde, geïntegreerde model 2023 in samenwerking met de NVBK, Bouwend Nederland alsmede de Nen-commissie 2699. Met dit eindblad kunnen installateurs hun kosten systematisch en volledig in beeld brengen en wordt voorkomen dat belangrijke posten over het hoofd worden gezien.
Uniformiteit als sleutel tot professionalisering
Misschien wel de grootste winst zit in de uniformiteit die de handboeken bieden. Door te werken met dezelfde methodiek, ontstaat een eenduidige taal binnen de installatiesector. Offertes worden beter toetsbaar, calculaties transparanter en discussies over meer- of minderwerk eenvoudiger te voeren. Bovendien maken de handboeken het mogelijk om calculatiegegevens direct te koppelen aan softwarepakketten, wat tijd bespaart en fouten voorkomt.
Voor installateurs die streven naar vakmanschap en professioneel opdrachtnemerschap zijn de handboeken dus geen luxe, maar een logische investering. Ze helpen om grip te houden op de kosten, sterker te staan in het gesprek met de klant, en de basis te leggen voor succesvolle projecten.
De Handboeken Calculatietijdnormen Klimaat & Sanitair en Elektrotechniek zijn beschikbaar voor zowel leden van Techniek Nederland als niet-leden. Leden betalen een gereduceerde ledenprijs. Naast de gedrukte handboeken zijn er ook twee online versies beschikbaar: het online Calculatietijdnormen-abonnement en het Calculatietijdnormen Databestanden-abonnement. Bij de online versie heb je toegang tot meer dan 300 tijdnormen uit beide handboeken en het geeft een referentie naar producten uit de 2BA Artikelenbestand. Het Databestanden-abonnement geeft de mogelijkheid de online tijdnormen te gebruiken in calculatiesoftware. De databestanden zijn beschikbaar in txt-format en xml-format.
Voor meer informatie, ga naar www.technieknederland.nl/alles-over-calculeren .
Zonder een juiste kostprijs weet je niet wat je gaat verdienen
Jan van Ravenswaaij en Marco van der Putten zijn als voorzitters nauw betrokken bij de totstandkoming van de Handboeken en de jaarlijkse updates van respectievelijk het handboek K&S en het handboek E.
Hoe bepalen jullie wat er jaarlijks moet worden gewijzigd?
Inzichten vanuit de markt en vragen en opmerkingen die gedurende het jaar binnenkomen van gebruikers worden verzameld en besproken in werkgroepen. De werkgroepen komen vier á vijf keer per jaar bijeen. Bij elke normtijd staat een jaartal. Zo kijken we welke normtijden wellicht verouderd zijn. Ook houden we de (veranderende) regelgeving in Nederland, maar ook vanuit Europa, in de gaten. Op basis daarvan bepalen we welke tijdnormen aanpassing behoeven. Daarna doen we onderzoek bij fabrikanten of in de praktijk om tot nieuwe normtijden te komen.
Hoe accuraat is een offerte wanneer een installateur die baseert op het Handboek Calculatietijdnormen?
Het Handboek is in de loop van 25 jaar zodanig verfijnd – en ook elk jaar geactualiseerd - dat als je het gebruikt voor jouw calculatie, je een heel goed inzicht krijgt in de kostprijs van het uit te voeren werk. Natuurlijk bepaal je als installateur uiteindelijk de verkoopprijs.
Kan ik als installateur ook zitting nemen in zo’n werkgroep?
Zeker, Techniek Nederland nodigt experts die werkzaam zijn in de praktijk van harte uit om deel te nemen in de werkgroepen. Het is heel uniek dat Techniek Nederland een Handboek heeft waarin op een transparante en betrouwbare manier de tijdnormen worden vastgesteld en up-to-date worden gehouden. Dat kan alleen als installateurs in deze sector een bijdrage leveren aan de voortdurende verbetering en actualisatie van de handboeken. Deelname biedt jou de mogelijkheid om je samen met collega’s te verdiepen in de onderbouwing van montagetijden en arbeidskundige benaderingen. Het is belangrijk om de werkgroepen regelmatig van nieuw bloed te voorzien. Zeker met experts uit het veld die nauw betrokken zijn bij alle nieuwe ontwikkelingen in het werkveld, zoals verduurzaming en circulariteit. Maar ook beginnende calculatoren met een frisse en nieuwe blik zijn welkom.
Wil je zitting nemen in een werkgroep, stuur dan een mail naar de secretaris, Paul van Egmond, p.vanegmond@technieknederland.nl
Basiscursussen
Elk jaar verzorgt Techniek Nederland basiscursussen ‘Calculeren volgens de Techniek Nederland Methode.’ Naast een uitleg over het gebruik van de normen uit de Handboeken krijgen deelnemers een gestructureerde werkwijze aangereikt. Door middel van diverse opdrachten tijdens de training leren zij de methodiek effectief toe te passen in de praktijk.
De 2-daagse basistraining is zeer geschikt voor startende calculators en werkvoorbereiders op mbo-niveau die met calculatietijdnormen en -methoden vertrouwd willen raken, voor zowel Elektrotechniek als Klimaat en Sanitair. De training helpt hen om snel en onderbouwd te calculeren binnen verschillende contractvormen. De richtlijnen uit de cursus maken het eenvoudiger om verdedigbare calculaties op te stellen die je helder uit kunt leggen bij de klant. Dat draagt bij aan financieel gezonde projecten en betere sturing op marges.
Kijk op www.technieknederland.nl/calculeren-volgens-tn-methode voor de data en locaties bij u in de buurt.
Wat is er veranderd in de Handboeken Calculatie 2025?
In zowel het Handboek Calculatie Klimaat als in het Handboek Calculatie Elektrotechniek zijn in de editie van 2025 meerdere aanpassingen doorgevoerd in de calculatietijdnormen en onderliggende matrices.
De belangrijkste wijzigingen in het Handboek Calculatie Klimaat
• Nieuwe en aangepaste matrices
Diverse matrices voor materialen (zoals PVC, PEX, ABS) en fittings (zoals knieën, T-stukken, rechte koppelingen) zijn herzien en opnieuw gemeten. Bij deze nieuwe matrices is de normtijd aangepast per projectsituatie; Bestaand gebouw in bedrijf (BB); Bestaand gebouw leeg (BL); Nieuwbouw eenmalig ontwerp (NE); en Nieuwbouw met repeterend karakter (NR).
• Gewijzigde tijdnormen
Op basis van praktijkervaringen, nieuwe montagetechnieken en materiaalspecificaties zijn andere tijden opgenomen voor werkzaamheden zoals ‘inmeten, aftekenen, inkorten, afbramen’ en het ‘verlijmen of persen’ van verbindingen.
• Aanpassing bij koudeopwekking en -distributie
Er is specifieke aandacht geweest voor de hoofdstukken rond koudetechniek (paragraaf 10.05), wat resulteerde in herziene normtijden voor diverse buis- en fittingencombinaties.
De belangrijkste wijzigingen in het Handboek Calculatie Elektrotechniek
• Aanpassing van tijdnormen voor lichtinstallaties
In de samengestelde normtijden voor verlichtingsinstallaties zijn BUS-systemen en aanwezigheidssensoren meegenomen. Dit betreft onder meer het flexibel aansluiten van armaturen en het installeren van actieve componenten.
• Nieuwe samenstellingen in installatiemethoden
Normtijden voor samengestelde installatiepakketten zijn geactualiseerd, onder meer bij kabelinstallaties en verdeeldozen.
• Actualisatie door Bbl
In paragraaf 3.7 wordt specifiek genoemd dat het nieuwe Besluit Bouwwerken en Leefomgeving (Bbl) invloed heeft gehad op de CTN-structuur en de indeling.
• Aanvullingen bij ABK-model 2023
Net als in het KS-handboek is ook hier het nieuwe gezamenlijke ABK-model geïntegreerd (zie paragraaf 4.3), inclusief toevoegingen vanuit de technieksector zoals systems engineering en commissioning
Tekst: Paul Smorenburg
Fotografie: Stefan Segers
Meer weten over de nieuwste installatietechnieken en de laatste richtlijnen?
Meld u dan nu aan voor onze gratis tweewekelijkse nieuwsbrief.