Tijdsafhankelijke nettarieven moeten huishoudens vanaf 2029 stimuleren om elektriciteit te gebruiken wanneer er ruimte is op het net. Dat kan netcongestie verminderen en maakt slimme sturing aantrekkelijker. Tegelijkertijd groeit de kritiek. Warmtepompbezitters kunnen fors duurder uit zijn en Vereniging Eigen Huis waarschuwt nu voor een ander risico: als veel slimme apparaten tegelijk op goedkope uren reageren, kunnen juist nieuwe pieken ontstaan.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) wil de nettarieven voor huishoudens en andere kleinverbruikers vanaf 2029 anders berekenen. Een derde van het transporttarief blijft vast, terwijl twee derde afhankelijk wordt van hoeveel elektriciteit iemand afneemt en wanneer dat gebeurt. Tijdens drukke uren wordt netgebruik duurder, op rustige momenten goedkoper.
Daar zit een duidelijke gedachte achter. Wie bijvoorbeeld zijn elektrische auto 's nachts laadt, de woning vóór de avondpiek met een warmtepomp voorverwarmt of andere apparaten slim aanstuurt, helpt de elektriciteitsvraag over de dag te spreiden. Volgens de ACM schatten netbeheerders dat het nieuwe systeem de piekbelasting van huishoudens met ongeveer 10 procent kan verminderen. Daardoor zouden 700.000 extra woningen kunnen worden aangesloten zonder dat daarvoor direct netuitbreiding nodig is.
Lees ook:
Slim sturen wordt beloond
Voor installateurs is vooral van belang dat flexibiliteit gaat lonen. Dat versterkt het belang van regeltechniek, energiemanagement, slim laden en eventueel opslag. Dat kan ook gunstig uitpakken voor hybride warmtepompen. Waar een volledig elektrische warmtepomp op koude winteravonden weinig keuze heeft en elektriciteit nodig heeft wanneer het net juist zwaar wordt belast, kan een hybride installatie in beginsel schakelen tussen elektriciteit en gas. Daarmee ontstaat meer flexibiliteit om dure elektriciteitsuren te vermijden.
Warmtepomp juist in nadeel
Maar precies daar zit ook een belangrijk bezwaar tegen het nieuwe stelsel. Een warmtepomp is geen wasmachine of elektrische auto waarvan het gebruik eenvoudig enkele uren kan worden uitgesteld. De grootste warmtevraag treedt juist op tijdens koude perioden, wanneer ook de belasting van het elektriciteitsnet hoog is.
Energierekening van huishoudens met warmtepomp kan tot 32 procent stijgen door nieuwe nettarieven
Daardoor kunnen huishoudens die hun woning hebben verduurzaamd met een elektrische warmtepomp relatief zwaar worden geraakt. Vereniging Eigen Huis verwijst naar onderzoek van CE Delft waaruit volgens de vereniging blijkt dat de energierekening van huishoudens met een warmtepomp door de nieuwe nettarieven tot 32 procent kan stijgen, afhankelijk van de mogelijkheden om het verbruik te sturen. De vereniging vreest dat dit de overstap van aardgas naar elektrisch verwarmen voor consumenten minder aantrekkelijk maakt.
Het ACM-voorstel probeert dat probleem deels te ondervangen door juist mogelijkheden voor sturing te creëren. De toezichthouder noemt onder andere het voorverwarmen van woningen vóór piekuren als manier om kosten te beperken. Maar hoeveel speelruimte daarvoor in de praktijk bestaat, hangt sterk af van veel factoren. Hoe goed is de woning geïsoleerd? Welke afgiftesysteem heeft het huis? En is de regeltechniek geavanceerd genoeg om het energiegebruik te sturen?
Reboundpiek
Vereniging Eigen Huis brengt nu nog een ander bezwaar naar voren. De prikkel om elektriciteitsgebruik te verschuiven kan volgens de belangenorganisatie zelfs een nieuwe piek veroorzaken. Wanneer in een wijk veel elektrische auto's, warmtepompen, thuisbatterijen en energiemanagementsystemen aanwezig zijn, kunnen die allemaal op hetzelfde goedkope tijdstip reageren. Direct na afloop van een duur tijdsblok ontstaat dan een zogenoemde reboundpiek.
Daarmee ontstaat voor de installatiebranche een interessante situatie. Een energiemanagementsysteem dat simpelweg wacht tot het goedkope tijdvak ingaat en vervolgens warmtepomp, batterij en laadpaal tegelijk inschakelt, kan weliswaar financieel aantrekkelijk zijn voor de individuele gebruiker maar ongunstig uitpakken voor de lokale netbelasting. Het succes van tijdsafhankelijke nettarieven hangt daarom mede af van de manier waarop miljoenen afzonderlijke installaties straks worden aangestuurd. Installaties moeten kunnen inspelen op prijzen, beschikbare flexibiliteit én de belasting van het lokale elektriciteitsnet.
Eerst bewijzen dat het werkt
Vereniging Eigen Huis vindt dat de ACM terug moet naar de tekentafel en beter moet onderbouwen wat variabele nettarieven opleveren voor het elektriciteitsnet. De grootste kritiek richt zich op de tijdsafhankelijke component. De vereniging wil dat beter wordt onderzocht of deze tariefprikkel daadwerkelijk tot minder netcongestie leidt en pleit ervoor alternatieven nadrukkelijker mee te wegen, bijvoorbeeld lokale afspraken waarbij thuisbatterijen tegen een vergoeding worden ingezet om pieken op het lokale net te verminderen.