September 2025
Duurzaam elektrificeren draait om techniek én begeleiden
Isso-rapport focust op praktische handvatten all-electric woning
Een paar pv-panelen, een warmtepomp of toch een eigen laadpaal? E-installateurs krijgen steeds vaker te maken met voorzichtige vragen van woningeigenaren. Een uitstekend moment om deze doelgroep voor te lichten over all-electric en wat dit betekent voor onder meer aanpassingen in de meterkast. Het nieuwe Isso-rapport ‘Duurzaam elektrificeren woningen’ biedt hiervoor praktische handvatten.
Een klassieker: een installateur krijgt de vraag een zestal pv-panelen te installeren en aan te sluiten in de meterkast. Hij plaatst de panelen, controleert of de meterkast de extra elektrische stromen aankan en rondt het project af. In de huidige tijd kan en moet anders. Een slimme installateur kijkt om zich heen en merkt op dat de bewoner op gas kookt. Is het geen tijd om over te stappen op inductie? En is er misschien interesse voor een eigen thuisbatterij nu de salderingsregeling verder wordt afgebouwd? Bovendien: als de bewoner van plan is om in de toekomst een warmtepomp aan te schaffen, is het dan niet handig om de benodigde voorbereidingen in de meterkast meteen te treffen…?
In het kader van de klimaatverandering en energietransitie richten steeds meer woning- en andere gebouweigenaren zich op verduurzaming door elektrificatie. Henry Lootens, DC-specialist: ‘We weten al langer dat de E-installateur bij uitstek de ambassadeur is voor all-electric wonen. Alleen heeft niet iedere installateur het inzicht of het lef bewoners daarop aan te spreken. Dit wordt nu makkelijker met het nieuwe Isso-rapport dat praktische handvatten biedt op zowel technisch als communicatief vlak.’
Technisch voorzieningen
Op het technische vlak bespreekt het rapport de belangrijkste technische voorzieningen en installaties in een woning en de impact die deze hebben op de elektrificatie van een woning.
Dit start bij de meterkast; het centrale hart van alle elektrische voorzieningen. Vooral in oudere woningen is het aanpassen van de meterkast vrijwel onvermijdelijk wanneer het om elektrificatie gaat. Een zwaardere aansluiting biedt mogelijkheid om nu – of later – een laadpaal, warmtepomp of thuisbatterij aan te schaffen. En met de juiste hard- en software kunnen juist installateurs de bewoners de mogelijkheid bieden om slim te sturen op hun verbruik en gebruik te maken van de mogelijkheden van bijvoorbeeld dynamische energietarieven.
Lootens: ‘De meterkast in één keer updaten, is aanzienlijk goedkoper dan bij elke nieuwe aanschaf opnieuw aan de slag te gaan. En om het ‘spijtgevoel’ te voorkomen: lúister naar de wensen van de bewoners. ‘Ooit’ willen overstappen naar een warmtepomp betekent een kleinere impact op de meterkast dan bewoners die plannen hebben voor elektrische of infraroodverwarming, een sauna, twee elektrische auto’s en een laadpaal. Zorg er dus voor dat ze de opties in elk geval een keer gehoord hebben en erover nagedacht, voordat je begint met het aanvragen van een 3-fasenaansluiting.’
Voor laadpalen met een laadvermogen boven de 3,7 kW is een aparte groep in de meterkast verplicht.
Energiemanagement
Slim aansturen door middel van een huisenergiemanagementsysteem (HEMS) kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verduurzamen van een woning, maar ook aan het comfort. Ook hier geldt dat het vooral belangrijk is de klant te informeren en in te gaan op mogelijke vooroordelen. Inzicht hebben in je energiegebruik betekent niet dat je de hele dag op een app moet zitten. Een belangrijk deel doet het systeem zelf. En wie überhaupt geen app wil: vaste schakelaars zijn ook mogelijk.
Lootens: ‘Niet alles hoeft bovendien in één keer. Wanneer het HEMS eenmaal is geïnstalleerd, kun je gerust na een paar weken eens informeren hoe het gaat. En dan bijvoorbeeld een van de opties van het HEMS eens verder uitleggen. Het op afstand in- of uitschakelen van de verwarming of andere apparaten bijvoorbeeld. Geef mensen tijd om eraan te wennen en stap voor stap vertrouwd te raken met de verschillende mogelijkheden.’
Laadinfrastructuur
Het thema laadpalen is uiteraard alleen relevant voor mensen met een elektrische auto of die hiervoor plannen hebben. Zijn er in de buurt voldoende laadpalen of willen ze er graag zelf een voor de deur? In Nederland is voor laadpalen met een laadvermogen boven de 3,7 kW bijvoorbeeld een aparte groep in de meterkast verplicht en bij laadpunten vanaf 7,36 kW is een 3-fasenaansluiting nodig. Vanwege de kosten en laadsnelheid is het slim om altijd een 3-fasenaansluiting te adviseren.
En is er gedacht aan een mogelijke toestemming van de Vereniging van Eigenaren en kunnen andere mensen er ook gebruik van maken?
‘Luister naar de wensen van de bewoners’
Pv-panelen
Het omzetten van zonne-energie naar elektrische energie via pv-panelen is voor de meeste installateurs bekend. Er zijn installateurs die speciaal gecertificeerd zijn en alle kennis in huis hebben met betrekking tot de dakconstructie, omvormers, schaduwwerking en oriëntatie om dit installatiewerk optimaal uit te voeren.
Lootens: ‘Maar ook hier kan advies op zijn plek zijn met het oog op aanvullende maatregelen. Daarbij is de eerste vraag waarom ze überhaupt investeren in pv-panelen. Als dit is om een bijdrage te leveren aan het verminderen van de CO2-emissies, dan is advies op elke vorm van elektrificatie zinvol. Gaan zij vooral om zelfvoorzienend en onafhankelijk te zijn, dan is een gesprek over een thuisbatterij of een andere vorm van opslag zinvol. Of hen te wijzen op de combinatie van pv-panelen en zonnecollectoren die warm water produceren. En gaat het om geldbesparing? Dan is de software die mensen optimaal laat profiteren van de dynamische energietarieven de moeite waard om voor te stellen. Of een combinatie van dit alles natuurlijk.’
Energieopslag is in vrijwel alle gevallen een schakel in het kader van efficiëntie en optimalisatie.
Warmtepomp
Ook bij vragen over warmtepompen is het soms goed om naar het grotere plaatje te kijken. Wanneer een gemeente bijvoorbeeld plannen heeft om een warmtenet te ontsluiten in een specifieke wijk, dan is investeren in een warmtepomp misschien een minder goed idee.
Kiest de klant definitief voor een warmtepomp, dan is de selectie van de juiste warmtepomp afhankelijk van een diversiteit aan factoren. Installateurs kunnen klanten er dan ook meteen op wijzen dat het extra isoleren van de woning kan bijdrage aan een lagere warmtebehoefte, wat weer leidt tot een kleinere warmtepomp. De laatste verbruikt niet alleen minder stroom, maar maakt ook minder geluid. Daarnaast zijn er verschillende mogelijkheden om een warmtepomp te integreren in een compleet energiesysteem en hierin te combineren met bijvoorbeeld een slimme sturing, een boiler en/of ventilatie met warmteterugwinning.
Opslag
Energieopslag is in vrijwel alle gevallen een schakel in het kader van efficiëntie en optimalisatie. Het is dé oplossing om energie die wel wordt opgewekt, maar niet direct wordt gebruikt, tijdelijk op te slaan. Voor eigen gebruik op een later tijdstip, als buffer voor de eigen piekvraag óf als buffer voor de energieleverancier die hiervoor uiteraard een vergoeding geeft. De meeste mensen denken bij energieopslag aan de thuisbatterij waarin elektrische energie wordt opgeslagen. Maar er zijn meer mogelijkheden, zoals opslag in warmwater in een elektrische boiler of in de eigen elektrische auto.
Lootens: ‘Advies van de E-installateur met betrekking tot opslag is onder meer belangrijk om de juiste oplossing te kiezen. Kom je daarbij op een elektrische thuisbatterij uit, dan gaat het niet alleen om de grootte, maar ook om de toegepaste techniek. Daarnaast moet je dan kijken naar aanpassing in de meterkast en naar de beoogde locatie van de batterij: droog en bij voorkeur koel.’
Tot slot
Naast het advies over mogelijkheden in het algemeen, is de E-installateur bij uitstek de partij die klanten informeert over de bijbehorende wet- en regelgeving. Niet alleen met betrekking tot (elektrische) veiligheid, maar bijvoorbeeld ook ten aanzien van legionellabesmetting bij boilersystemen. Een bijbehorend aspect is bovendien de impact van bepaalde maatregelen op de cybersecurity. Door het verbinden van installaties en data-uitwisseling met de buitenwereld, ontstaat er nu eenmaal een potentieel risico op cybercriminaliteit.
Om het gesprek met een klant te vereenvoudigen omvat het nieuwe Isso-rapport aan het einde een checklist waarmee klanten zijn te informeren over alle mogelijkheden van duurzame elektrificatie. Lootens: ‘Als er interesse ontstaat, is het vervolgens aan de E-installateur hem daarin te begeleiden: wat is de beste keus, welke impact heeft dit op de bestaande situatie en welke maatregelen moeten worden genomen om geen spijt te krijgen.’
Duurzaam elektrificeren woningen
Het Isso-rapport ‘Duurzaam elektrificeren woningen’ is opgesteld in opdracht van RVO.nl op verzoek van TKI Urban Energy. Het rapport is beschikbaar via BouwZo.nl.