Twan van Grinsven, Kemkens Groep:

'We leggen historische data vast die we gebruiken om patronen te herkennen. Die gegevens vergelijken we vervolgens met de data van fabrikanten'

Toegevoegde waarde

Kemkens levert en plaatst verschillende soorten installaties, maar de belangrijkste pijler is service en onderhoud. ‘Onze onderhoudscontracten zijn de basis van onze klantrelaties, zowel met particulieren als woningcorporaties en utilitaire klanten’, vertelt Twan van Grinsven, operationeel directeur van Kemkens Groep. ‘Daarbij maken we veel gebruik van data. Het gaat dan om historische data die we vastleggen en gebruiken om patronen te herkennen. Die gegevens vergelijken we vervolgens met de data van fabrikanten. Zo signaleren we bepaalde trends, zoals specifieke storingen die vaak optreden.’
Ook voor Feenstra is service en onderhoud een prominent onderdeel binnen de bedrijfsactiviteiten. En dus is ook dit bedrijf actief bezig met de toegevoegde waarde die data hierbij kunnen bieden. ‘Vanaf 2013 begonnen we te experimenteren met het uitlezen van cv-ketels op afstand’, vertelt innovatiemanager Philippe Felleman. ‘Dat leidde in 2016 tot een huurpropositie waarbij wij de cv-ketel op afstand beheren. Aan de hand van de data die we hiervoor beschikbaar hadden, konden wij de onderhoudscyclus bepalen. De ene keer wordt een cv-ketel vaker gebruikt en is er vaker onderhoud nodig, de andere keer juist minder vaak. Wat we hiervoor nodig hadden, was een verklaring van de fabrikant dat we mochten afwijken van hun onderhoudsvoorschriften. Op dat punt liep de ontwikkeling echter vast, omdat zo’n formele toestemming lastig te verkrijgen was.’

Op veel manieren zorgen data al voor efficiëntere serviceverlening

Voorschriften

Het obstakel dat Felleman noemt als het over voorspellend onderhoud gaat, herkennen ze ook bij Kemkens en HeatTransformers. Op technisch gebied is er al veel mogelijk, maar de praktijk blijft daarbij achter. ‘Dat heeft te maken met de manier waarop dit alles is vastgelegd’, licht Van Grinsven toe. ‘Verschillende normeringen schrijven voor dat we ons moeten houden aan de voorschriften van de fabrikant. En inderdaad, fabrikanten houden daarin vooralsnog vast aan vaste onderhoudsfrequenties. Daar mogen we dus niet van afwijken, wat voorspellend onderhoud nu nog lastig maakt.’
Dat betekent overigens zeker niet dat de ontwikkelingen op dit gebied stilstaan. Op veel manieren zorgen data wél al voor efficiëntere serviceverlening. ‘Door de data van een ketel of warmtepomp te monitoren, kunnen we veel zaken op afstand al signaleren’, aldus Felleman. ‘Neem een te lage waterdruk. Dat is een heel simpel voorbeeld, maar zo’n tien jaar geleden bleek bij een aanzienlijk deel van onze ritjes dat we enkel de ketel hoefden bij te vullen. Nu zien we op afstand dat de waterdruk te laag is en kunnen we de klant benaderen en uitleggen hoe ze dit zelf kunnen doen, zonder dat we op locatie hoeven komen.’
‘Zoals ik zei, dit is een simpel voorbeeld. Installaties worden steeds complexer. Mede daarom wordt het alleen maar belangrijker om inzicht te hebben in de werking van een installatie. Bovendien kunnen we bij zowel cv-ketels als hybride warmtepompen op afstand instellingen aanpassen om de installatie beter te laten functioneren. De klant hoeft dan helemaal niets te doen – behalve toestemming geven voor de aanpassing.’

Joost Broers, HeatTransformers:

‘Voor echt inzicht heb je meer nodig dan alleen data uit de slimme meter'

Minder ritten

HeatTransformers rekende intern uit dat, wanneer het bij iedere klant een HeatController zou plaatsen en dus elke installatie op afstand kon beheren, dit zou resulteren in 50 procent minder ritten. Dat scheelt tijd, geld en CO₂-uitstoot. In een sector die kampt met serieuze tekorten aan mankracht, is dat erg waardevol. Zelfs al moet er wel een monteur op locatie komen, dan is dit vaak al eerder duidelijk, waardoor bedrijven de servicebeurten beter kunnen inplannen. ‘Monteurs hoeven dus minder vaak in de avond of in het weekend op pad, wat het vak weer aantrekkelijker maakt voor mogelijke instromers’, noemt Broers als bijkomend voordeel.
Bovendien helpt data-analyse om monteurs gerichter op pad te sturen. ‘Wij hadden eens een casus waarbij we online zagen dat een warmtepomp slecht rendeerde’, herinnert Broers zich. ‘De COP lag veel te laag, richting de 1. Onze serviceafdeling constateerde dat de oorzaak een F-gastekort moest zijn. Zo konden we de monteur direct met een F-gasfles, iets wat hij doorgaans niet bij zich heeft, naar de klant sturen. Dit kostte nu één rit, waar het er normaal gesproken twee waren geweest: één om het probleem vast te stellen en een tweede om het op te lossen. Overigens heeft de klant zelf nooit doorgehad dat er een probleem was. Hij had dit waarschijnlijk pas op de energierekening gemerkt.’

Huidige fabrikanten-voorschriften vormen belangrijke uitdaging

Volgende stap

Dankzij data kunnen we dus al een stuk efficiënter reageren op problemen, soms al voordat deze zichtbaar zijn. Met de volgende stap, voorspellend onderhoud, zouden de voordelen van data nog sterker gelden. ‘Soms komen we langs bij woningen waar de warmtepomp nog perfect draait, omdat nu eenmaal voorgeschreven staat dat het tijd is voor onderhoud. Als we die interval zelf op basis van onze data mogen bepalen, zouden we de onderhoudsbeurt bijvoorbeeld een jaar kunnen uitstellen’, aldus Broers.
Andersom kan het natuurlijk ook voorkomen dat een installatie op basis van data meer onderhoud nodig heeft dan wat staat voorgeschreven. In dat geval helpt voorspellend onderhoud niet om minder ritten te maken, maar wel om de installatie beter te laten draaien.

Philippe Felleman, Feenstra:

‘Of het nu gaat om ­data-analyse of cybersecurity; het wordt essentieel om hierin te investeren’

TCO-reductie

Data-analyse leidt tot nog meer verbeteringen, zoals het optimaliseren van de levensduur en het reduceren van de Total Cost of Ownership (TCO). Dit laatste is een belangrijke doelstelling van TDI500 (Team Duurzaam Installeren), een consortium waarvan Kemkens, Feenstra en HeatTransformers deel uitmaken. In januari was Van Grinsven namens Kemkens spreker op een event van TDI500, waar hij vertelde over de ambitie om de TCO van warmtepompen met 50 procent te verlagen. ‘Beheer op afstand en het verlagen van de onderhoudsfrequentie zijn belangrijke knoppen waaraan we kunnen draaien om dit te bereiken.’
Het is dus niet voor niets dat installatiebedrijven samen optrekken om voorspellend onderhoud mogelijk te maken. De huidige fabrikantvoorschriften vormen daarbij een belangrijke uitdaging, doordat ze soms minder goed aansluiten op deze nieuwe onderhoudsaanpak. Maar er liggen ook nog andere uitdagingen. ‘Met sommige installaties zijn we al erg ver, maar er zijn ook cv-ketels en hybride warmtepompen die we nog niet monitoren. Dat heeft ermee te maken dat elke fabrikant een eigen communicatieprotocol en monitoringsplatform heeft’, zegt Felleman.
HeatTransformers heeft met de HeatController een eigen platform, maar kampt met een soortgelijke uitdaging. ‘Elke fabrikant verzamelt en verwerkt zijn data anders. Voor elk merk dat we aan ons platform willen toevoegen, moeten we dus opnieuw in gesprek om te bekijken hoe we dit kunnen doen. Dat kost veel tijd.’

IT-bedrijf

Een ander aandachtspunt bij het integraal beschikbaar maken van de data van fabrikanten, is de cyberveiligheid. ‘De hele keten heeft te maken met de Europese CRA, de Cyber Resilience Act, die strenge eisen stelt op dit gebied’, vertelt Felleman. ‘Het maakt dat wij nog kritischer moeten zijn op de partijen waarmee we zakendoen; we werken alleen met leveranciers die dit 100 procent op orde hebben.’ Broers noemt daarnaast ook de AVG-wetgeving waar partijen mee te maken hebben. ‘De database waar we data van klanten opslaan, beveiligen we zo goed mogelijk. En wanneer we iets op afstand aanpassen, vragen we dit natuurlijk altijd van tevoren aan de klant.’
We kunnen dus stellen dat de focus van het installatiebedrijf deels verschuift. Zoals gezegd kan de monteur op locatie gerichter werken, maar veel werk verplaatst zich ook naar de IT-afdeling. ‘Of het nu gaat om data-analyse of cybersecurity; het wordt essentieel om in deze kennis te investeren’, stelt Felleman. ‘In die zin worden we steeds meer een IT-bedrijf. Al blijven goede vakmensen natuurlijk onmisbaar, want we kunnen niet alles op afstand oplossen.’

Tekst: Lars van Mil
Fotografie: Getty Images/allanswart/Finmiki Images, Otto de Visser, Feenstra

Lees meer artikelen in het dossier Verwarming