Een container fungeert als tijdelijke hub voor installatiepakketten die door de monteurs van daaruit efficiënt naar de juiste verdieping worden gebracht met een lift.

Aardwarmte Polanen

De warmte voor de 248 woningen komt uit de aardwarmtebron van Polanen aan de Madeweg in Monster, die bestaat uit een doublet met twee putten op ongeveer 2,3 kilometer diepte. Warm water wordt opgepompt uit de diepe ondergrond. Via een warmtewisselaar wordt deze overgedragen aan het warmtenet. Het afgekoelde water gaat terug de bodem in. Via goed geïsoleerde ondergrondse leidingen komt de warmte uiteindelijk bij de woningen. Voor de flat betekent dit niet dat in elke woning een individuele gasketel wordt vervangen. Er was al sprake van blokverwarming. ‘Aan het begin van de week sluiten we in de kelder de blokverwarming af voor die streng’, zegt Luc Nederlof, die bij Scholtes het hele project begeleidt. ‘Daarna beginnen we bovenaan. We demonteren de radiatoren en halen het oude leidingwerk weg. Daarna plaatsen we nieuwe radiatoren en maken per etage een eigen installatie met leidingwerk.’ Het nieuwe hoofdleidingennet naar de afleversets is vooraf al aangelegd en staat onder druk. Voor Scholtes is de opdracht helder: op vrijdagmiddag moet de afleverset aangesloten kunnen worden, zodat bewoners weer warm water hebben.
Het temperatuurniveau waarmee Scholtes rekent, ligt volgens Nederlof op een traject van 70 naar 50 graden. Dat is bepalend voor de warmteverliesberekening, radiatorselectie, volumestromen en instelling van de radiatorkranen. Solar Nederland liet transmissieberekeningen uitvoeren op basis van gebouwgegevens, isolatiewaarden en de positie van de woning. ‘Ook al lijken appartementen hetzelfde, linksboven heb je een dak en een buitenmuur’, zegt Mike Velthuijsen, Sales Engineer Prefab bij Solar Nederland. ‘Die woningen hebben een andere warmtevraag dan een woning ergens middenin.’

‘Zo’n klus met duizend radiatoren en kilometers geprefabd leidingwerk is voor ons uniek’

Verregaande prefabricage

De technische en logistieke sleutel ligt in verregaande prefabricage. Solar levert niet alleen producten, maar ook een dienst waarmee Scholtes arbeidstijd op de bouwplaats bespaart. Radiatoren worden vooraf voorzien van ontluchters, aftappers, kranen en voetventielen. Het leidingwerk wordt als gesegmenteerde bouwset geleverd, inclusief gebogen buizen en deels al aangebrachte koppelingen. Koene-Bellekom rekent het verschil voor: ‘Normaal gesproken kost het ongeveer een week om één woning van een nieuwe cv-installatie te voorzien. Met twee man praat je dan over zo’n 80 arbeidsuren. Nu proberen we dat rond de 60 uur per woning te doen.’ Die besparing is nodig omdat Arcade Wonen als harde eis heeft gesteld dat een streng binnen één werkweek gereed moet zijn. ‘Bewoners zitten weliswaar van maandag tot en met vrijdag zonder warm water’, zegt Koene-Bellekom, ‘maar de totale overlastperiode is korter.’
Prefab betekent overigens niet dat de monteur alleen nog maar onderdelen klikt. Nederlof schat dat ongeveer tachtig procent geprefabd is en twintig procent handwerk blijft. ‘Geen bestaande woning is helemaal gelijk aan de tekening. De ene woning heeft een verlaagd plafond, de andere een voorzetwand of kleine afwijkingen. Het technisch inzicht van de monteur blijft nodig om het op een mooie manier op te lossen.

Bij prefab hoort een ­logistiek systeem dat net zo strak is als de techniek.

Een opvallende rol is weggelegd voor Preworx uit Goes, de partij die het buigwerk uitvoert. Velthuijsen noemt cv-buigen inmiddels een echt specialisme. ‘Solar koos er bewust voor om dit machinale werk uit te besteden. In de proefwoning zijn de leidingen opgenomen en uitgewerkt tot tekeningen voor de verschillende woningtypen, inclusief spiegelvarianten. Preworx verdient hier echt een pluim. Zij maken het mogelijk om kwaliteit en snelheid bij elkaar te brengen.’

Strakke logistiek

Bij prefab hoort een logistiek systeem dat net zo strak is als de techniek. Natuurlijk zijn er grote en kleine uitdagingen. Aan het eind van de straat staat een school. Tussen acht en negen uur rijden daar veel ouders en kinderen met fietsen. ‘Daar houden we dus rekening mee’, zegt Koene-Bellekom. ‘We willen op dat tijdstip niet met groot transport door die straat.’
Want er moet nogal wat materiaal worden aangevoerd. Velthuijsen noemt 992 Thermrad-radiatoren met Danfoss-radiatorkranen en voetventielen, 14.256 VSH-koppelingen, beugels en ontluchters, en 12,5 km cv-buis. ‘Voor een groothandel zijn dat geen onmogelijke productgroepen, maar in deze combinatie van maatwerk, planning en just in time-levering wordt het spannend. ‘Fabrikanten moeten op tijd leveren en de bulk moet naar de prefabpartij die alles weer op het juiste moment op de bouwplaats moet afleveren.’
Solar levert iedere twee weken materiaal voor acht woningen. Op de bouwplaats staan containers als tijdelijke hub. De pallets worden per kavel aangeleverd en duidelijk gemarkeerd. Op de radiatoren staat niet alleen voor welke woning ze zijn bestemd, maar ook voor welke ruimte en positie. De lift staat dicht bij de containers, zodat de monteurs van Scholtes de pakketten efficiënt naar de juiste verdieping kunnen brengen. De lijnen tussen Scholtes, Solar en Preworx zijn bewust kort. Als iets niet past, kan de monteur van Scholtes direct schakelen met Preworx. Solar blijft niet overal tussen zitten, juist om ruis te voorkomen. ‘In deze samenwerking moeten we elkaar als collega’s zien, niet als leverancier en klant’, zegt Velthuijsen. ‘Alleen zo werk je samen aan dezelfde missie.’

‘Als één deur dicht blijft, kan het leidingwerk niet door’

Streng van vier woningen

In een lege flat zou de operatie overzichtelijker zijn. In de praktijk zijn alle woningen bewoond en daarmee is de bewoner de grootste variabele. Marco Weijers, projectleider namens Arcade Wonen, ziet dat scherp. ‘Als er één bewoner niet meedoet, dan loopt niet alleen die woning vertraging op. Per week worden vier boven elkaar liggende woningen aangepakt. Als één deur dicht blijft, kan het leidingwerk niet door.’ Arcade Wonen zet daarom zwaar in op bewonersbegeleiding. Er zijn huisbezoeken, brieven, een bewonersbegeleider die vrijwel dagelijks aanwezig is, opruimdagen en een rustwoning voor bewoners die tijdelijk een rustige plek nodig hebben.

Het leidingwerk wordt als gesegmenteerde bouwset geleverd op de bouwplaats, inclusief gebogen buizen en deels al aangebrachte koppelingen.

De werkzaamheden in een woning duren in totaal ongeveer tien werkdagen, maar de periode zonder warm water is beperkt tot vijf dagen. De aannemer gaat op donderdag al de woning in om elektra en meterkast aan te passen. Op vrijdag wordt stucloper gelegd, zodat Scholtes maandag direct kan beginnen. Bouwkundige werkzaamheden lopen daarna deels parallel met het installatiewerk.
Weijers noemt het project spannend, juist omdat Monster de eerste kern in Westland is waar bestaande woningen op een warmtenet worden aangesloten. Bewoners hebben vragen over comfort, kosten en overlast. Bovendien zijn de flats tien jaar geleden ook al gerenoveerd. ‘Die mensen hebben toen al in een behoorlijke puinhoop gezeten en nu trekken we weer alles open’, zegt Weijers. ‘Het moet technisch goed zijn, maar mensen moeten ook tevreden zijn.’ De eerste streng verliep naar tevredenheid, maar Weijers waakt voor te vroeg juichen. ‘Ik wil eigenlijk zeven of acht strengen verder zijn. Dan weet je beter of het ritme echt staat.’

Leertraject en visitekaartje

Een klassiek noodscenario is er niet. Op de vraag wat er gebeurt als de vijf dagen niet gehaald worden, is het antwoord kort: er is geen plan B. Weijers: ‘Die mensen moeten water hebben.’ Juist daarom is de voorbereiding zo ver doorgevoerd. De proefwoning, transmissieberekeningen, prefabsets, containers, levervensters, schooltijden, bewonersbegeleiding en directe lijnen met Preworx zijn schakels in dezelfde keten. Het project laat zien dat verduurzaming van bestaande hoogbouw niet alleen draait om een duurzame bron of een nieuw warmtenet, maar ook om uitvoeringsdiscipline.
Voor Scholtes is het project tegelijk een leertraject en een visitekaartje. Koene-Bellekom bezocht de eerste streng na oplevering en sprak bewoners. ‘Dan sta ik daar echt trots te zijn’, zegt ze. ‘Het is soepel verlopen, het ziet er mooi uit en bewoners zeggen dat de jongens vriendelijk en behulpzaam zijn. Dat is misschien wel de mooiste kwaliteitscontrole: niet alleen de installatie werkt, maar ook de uitvoering houdt stand.’ 

Tekst: Kerstin van Tiggelen
Fotografie: Eric de Vries

 

Lees meer artikelen in het dossier Klimaat- en duurzame techniek

Meer weten over de nieuwste installatietechnieken en de laatste richtlijnen?
Meld u dan nu aan voor onze gratis tweewekelijkse nieuwsbrief.